Nebula Nedir ? Nebulalar Nasıl Oluşur?



Nebula Nedir

Nebula (Latince’de bulut) kül, hidrojen, helyum ve iyonlaşmış gazlardan oluşan bir yapıdır. Orjinal olarak geçmişte nebula sözcüğü birçok astronomik obje için kullanılırdı, ki bunlar arasında galaksiler de vardır. Galaksilerin yapıları Vesto Slipher, Edwin Hubble ve diğer bilim insanları tarafından açıklandıktan sonra nebulalar ve galaksiler arasındaki ayrım yapılmıştır. Nebulalar genellikle yıldız gelişim bölgeleridir (örn: Kartal Nebulası). Bu bölgelerde gaz, toz ve diğer maddelerden oluşan materyaller biraraya gelerek önce çeşitli formlardaki büyük yapıları daha sonra da yıldızları oluştururlar. Bu bölgelerin ayrıca gezegenleri ve gezegen sistemlerini de oluşturduğu düşünülmektedir.

 

  • Bir Nebula oluşmadan önce bir yıldızdır. Bu yıldız büyüdükten sonra ya beyaz cüce ya nötron yıldızı ya da bir karadelik olur. lakın tüm yıldızlar bunlardan biri olmadan  kırmızı süper dev haline gelmiştir. Bu yıldızlar çok büyük oldukları için içten gelen basınç ve yüksek (100.000.000 °C) sıcaklığın etkisiyle uzay boşluğuna gaz salarlar.

 

  • Bu gaz püskürmeleri oldukça büyük ve hızlıdır. Daha sonraları bu gazlar yakınlaşarak bir gaz bulutu oluştururlar. Bu gaz bulutlarının sıcaklığı 15.000 °C den fazla olur. Bu sıcaklık ve çeşitli basınçlar oradaki gazlar (Hidrojen) ile birleşerek füzyon reaksiyonu başlatırlar. Bu füzyon reaksiyonu yeni bir yıldızın ilk temelleridir. Daha sonra o minik yıldızlar büyür  anakol yıldızına dönüşür. ana yıldız kadar olmasa da gaz püskürtmesi yapar. Bu arada ana yıldız kahverengi veya beyaz cüce olup ömrünü demir ve karbon yığını olarak tamamlamıştır.

 

Birçok nebula ve yıldız

Uzay boşluğundaki gazın kütleçekimi etkisiyle çökmesiyle oluşmuştur. Gaz bulutu merkezde yoğunlaştıkça, merkezde büyük yapıda yıldızlar yoğunlaşabilir ve morötesi ışıma çevreleyen gazın iyonlaşmasına sebep olur. Bu da bu gazın görülebilir aralıklarda parıldamasına sebep olur. Rosette Nebulası, Pelikan Nebulası gözlemlenebilecek bu tür nebulalardan bazılarıdır. Bu nebula bölgelerinin büyüklükleri (HI bölgeleri) oluşumda yararlanılan gazın miktarınca değişebilir.

Bazı nebulalar bir süpernova patlaması ile oluşabilirler (genç bir yıldızın patlaması ile). Süpernova patlamasından saçılan parçacıklar patlamanın etkisiyle iyonlaşırlar ve bu iyonlaşma sonraki üretim süreci için ortam hazırlar. Bunun en iyi örnekleri Yengeç Nebulası ve Taurus’dur. Tarihteki en eski süpernova patlamasının kayıt tarihi 1054 yılıdır. Bu patlamadan sonra oluşan nebula Yengeç Nebulası ve beraberinde bir netron yıldızıdır.

Bir diğer nebula çeşidi ise gezegenimsi nebula patlamasıdır. Düşük kütleli bir yıldız (Güneş gibi) hayatının son evresinde enerjisinin büyük bölümünü pulsarlarla kaybederek kırmızı deve dönüşür. Bir yıldız yeterince materyal kaybettiğinde sıcaklığı yükselir ve oluşturduğu morötesi radyasyon etrafındaki nebulanın iyonlaşmasına sebep olur. Bu nebula yaklaşık %97 Hidrojen, %3 Helyum ve diğer başka elementlerden oluşur.

 

Kırmızı dev

Belirli bir kategorideki yıldızların evrimlerinin bir dönemindeki hallerine verilen isimdir. Yıldızın ölümü büyüme ile başlar. Milyarlarca sene devam eden termonükleer reaksiyonlar neticesi enerjisini tüketmeye başlayan yıldızın hacminde büyük bir genişleme görülür. Yıldızlardaki reaksiyonlarda hidrojen gazı helyuma dönüştürülmektedir. Elde edilen helyumgazı enerji üretecek kapasitesi olmadığından dolayı, yıldızın ana çekirdeğine sıkışarak çekirdeğin büzülmesine sebep olur.Bu yüzden reaksiyonlar yıldızın çekirdeğinde değil, çevresinde devam eder. Çünkü çevrede hala hidrojen gazı vardır. İşte bu reaksiyonların çekirdekten çevreye doğru taşması sebebi ile yıldız genişler ve büyür.





Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir